TMS 29, yüksek enflasyonlu ekonomilerdeki işletmelerin finansal tablolarını raporlama dönemi sonu itibarıyla güncel satın alma gücüyle yeniden ifade etmesini zorunlu kılar. Türkiye, 2021 yılı sonu itibarıyla "yüksek enflasyonlu ekonomi" statüsüne girmiş; KGK, 2022 hesap döneminden itibaren TMS 29 uygulamasını zorunlu hale getirmiştir.
1. Yüksek Enflasyonlu Ekonomi Kriterleri
TMS 29, bir ekonominin "yüksek enflasyonlu" sayılması için kesin bir eşik belirtmemekle birlikte, standart üç yıllık kümülatif enflasyon oranının %100'ü aşmasını pratik bir gösterge olarak ortaya koymaktadır. Türkiye'nin Ocak 2020 – Aralık 2022 dönemindeki kümülatif TÜFE artışı bu eşiği aşmıştır.
Ek olarak TMS 29; tasarrufların dövize veya enflasyona endeksli varlıklara yönelmesi, faiz oranlarının enflasyonu yansıtması ve maaşların çok sık revize edilmesi gibi niteliksel göstergeler de öngörmektedir.
2. Parasal ve Parasal Olmayan Kalemlerin Ayrıştırılması
TMS 29 uygulamasının temel adımı, finansal tablolardaki kalemlerin "parasal" ve "parasal olmayan" olarak sınıflandırılmasıdır.
| Kalem Türü | Örnekler | TMS 29 Uygulaması |
|---|---|---|
| Parasal Kalemler | Nakit, alacaklar, borçlar, tahviller, sabit faizli mevduat | Yeniden ifade edilmez; taşınan tutarıyla raporlanır. Satın alma gücü kaybı "net parasal pozisyon kârı/zararı" olarak K/Z'ye taşınır. |
| Parasal Olmayan Kalemler | Stoklar, maddi duran varlıklar, maddi olmayan duran varlıklar, özkaynak kalemleri | Kazanıldığı tarihten raporlama dönemine kadar genel fiyat endeksi ile çarpılarak yeniden ifade edilir. |
3. Düzeltme Katsayısının Hesaplanması
Her parasal olmayan kalem için düzeltme katsayısı şu formülle hesaplanır:
Düzeltme Katsayısı = Raporlama Tarihi Endeksi ÷ İşlem Tarihi Endeksi
Türkiye'de KGK, düzeltme katsayısı hesaplamasında Türkiye İstatistik Kurumu (TÜİK) tarafından yayımlanan Yurt İçi Üretici Fiyat Endeksi'ni (Yİ-ÜFE) benimsemiştir.
Örnek: Ocak 2020'de 5.000.000 ₺'ye satın alınan bir makine için Ocak 2020 Yİ-ÜFE endeksi 350, Aralık 2023 itibarıyla endeks ise 1.540 ise:
Düzeltme Katsayısı = 1.540 ÷ 350 = 4,40
Düzeltilmiş Maliyet = 5.000.000 × 4,40 = 22.000.000 ₺
4. Özkaynak Kalemlerinin Düzeltilmesi
Ödenmiş sermaye, prim, yedekler ve geçmiş yıl kârları gibi tüm özkaynak kalemleri, işleme ait tarihteki endeksin raporlama tarihi endeksine oranıyla yeniden ifade edilir. Cari dönem için raporlama tarihi endeksi ile dönem başı endeksi arasındaki fark, gelir tablosuna "net parasal pozisyon kazancı veya kaybı" olarak yansıtılır.
5. Türkiye'de 2022 ve 2023 Uygulaması
2022 Geçiş Yılı
- TMS 29 ilk kez zorunlu olarak uygulandı
- Maddi duran varlıklar için ortalama %250 değer artışı
- Çok sayıda şirket "net parasal pozisyon kaybı" raporladı
2023 Yılı
- Uygulama deneyimi arttı; düzeltme kalemi eğrisi düzeldi
- Katsayı daha düşük kaldığından düzeltme tutarları göreceli azaldı
- Özkaynak yeniden beyan rakamları dipnotlarda açıklama standardına oturdu
"Enflasyon muhasebesi, yalnızca bir teknik zorunluluk değil; finansal tabloların gerçeği yansıtması ilkesinin en katı sınavıdır."
6. Sık Yapılan Hatalar ve Çözüm Önerileri
- Endeks kaynağının yanlış seçilmesi: KGK Yİ-ÜFE'yi esas alırken, bazı şirketler TÜFE veya kendi tahminlerini kullanmaktadır. Endeks seçimi tutarlılık ilkesi gereği dipnotlarda açıklanmalıdır.
- Grup içi işlemlerin yeniden ifade edilmemesi: Konsolidasyon sırasında grup içi borç/alacak dengelerinin her biri kendi tarihine göre ayrı ayrı düzeltilmesi gerekmektedir.
- Ertelenmiş vergi hesaplamasının güncellenmemesi: Düzeltilmiş defter değerleri, TMS 12 kapsamındaki geçici farkları önemli ölçüde değiştirir; ertelenmiş vergi hesabı yeniden yapılmalıdır.
- Karşılaştırmalı dönemlerin sunumu: Karşılaştırmalı dönem verileri de raporlama tarihi para birimine çevrilmelidir.